Partia polityczna Prawo i Sprawiedliwość powstała 8 czerwca 2001 r. (choć pierwszy komitet lokalny powstał już 22 marca 2001 r.) na fali popularności uzyskanej przez Lecha Kaczyńskiego podczas pełnienia przez niego funkcji ministra sprawiedliwości od czerwca 2000 r. do lipca 2001 r. Działacze PiS wywodzą się w większości ze środowisk dawnej Akcji Wyborczej „Solidarność” (Porozumienia Centrum, Stronnictwa Konserwatywno Ludowego, Zjednoczenia Chrześcijańsko Narodowego) i Ruchu Odbudowy Polski.

Pierwszym Prezesem PiS w 2001 r. został Lech Kaczyński. Na czele partii stał do 2003 r. Potem do 2006 r. pełnił funkcję honorowego prezesa partii. Od 2003 r. Prezesem PiS jest Jarosław Kaczyński.

Partia ma dziś sześciu wiceprezesów. Są nimi: Mariusz Błaszczak, Joachim Brudziński, Mariusz Kamiński, Adam Lipiński, Antoni Macierewicz i Beata Szydło. 26 września 2009 r. Podczas II Kongresu Prawa i Sprawiedliwości przyjęto nowy Statut PiS, na mocy którego powołano do istnienia Komitet Wykonawczy. Jego przewodniczącym został Joachim Brudziński. Ścisłe kierownictwo PiS stanowi Komitet Polityczny. W jego obecny skład, poza prezesem i wiceprezesami, wchodzą: Ryszard Czarnecki, Grzegorz Czelej, Anita Czerwińska, Piotr Gliński, Marek Gróbarczyk, Wiesław Janczyk, Krzysztof Jurgiel, Stanisław Karczewski, Karol Karski, Maria Koc, Henryk Kowalczyk, Leonard Krasulski, Marek  Kuchciński,    Zbigniew Kuźmiuk, Beata Mazurek, Krzysztof Michałkiewicz, Mateusz Morawiecki, Stanisław Ożóg, Tomasz Poręba, Elżbieta Rafalska, Teresa Schubert, Marek Suski, Wojciech Szarama, Krzysztof Tchórzewski, Ryszard Terlecki, Elżbieta Witek, Jarosław Zieliński.

Partia ma organizację młodzieżową – Forum Młodych PiS. Jej przewodniczym jest sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Paweł Szefernaker. Założycielem FM PiS jest obecny poseł Maks Kraczkowski.

Zgodnie z przyjętym statutem Prawo i Sprawiedliwość poprzez udział w życiu publicznym zmierza do osiągnięcia następujących celów:

umocnienia niepodległego bytu Rzeczypospolitej Polskiej i międzynarodowej pozycji Naszego Kraju, umocnienia siły i bezpieczeństwa Państwa Polskiego, a w szczególności jego zdolności do podejmowania wielkich przedsięwzięć inwestycyjnych i społecznych w interesie Obywateli i Narodu, umocnienia demokracji, praworządności i wolności obywatelskich, szerzenia postaw patriotycznych oraz wzmacniania solidarności społecznej i narodowej Polaków, umacniania roli rodziny jako podstawowej komórki społecznej i wspieranie jej życzliwą polityką państwa, szybkiego rozwoju gospodarczego Polski i działań, które pozwolą na zwiększenie uczestnictwa obywateli w korzystaniu z jego owoców, w szczególności zmniejszenia i eliminacji różnic między miastem a wsią i między różnymi regionami Polski, rozwoju kultury, nauki i powszechnego dostępu do oświaty wszystkich szczebli, zniesienia wszelkich barier ograniczających możliwości awansu społecznego i wszechstronnej aktywności zawodowej, kulturalnej oraz naukowej Polaków.

Prawo i Sprawiedliwość liczy dziś ponad 30 tysięcy członków.